Wśród kluczowych nowości, które wejdą w życie w nadchodzącym roku, znajdują się zmiany w przepisach dotyczących zamówień publicznych, budownictwa mieszkaniowego, organizacji działalności szpitali, a także związane z obowiązkowym stosowaniem Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). Te i inne regulacje zapowiadają znaczącą rewolucję w sposobie funkcjonowania administracji publicznej i prywatnych podmiotów, wpływając bezpośrednio na codzienne życie mieszkańców.
Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności: Nowe wsparcie dla samorządów
Jedną z najważniejszych inicjatyw, która rozpocznie funkcjonowanie w 2026 roku, jest ustawa o szczególnych zasadach realizacji zadań związanych z inwestycją w zakresie bezpieczeństwa i obronności w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Ta regulacja przewiduje powołanie Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO), który ma dysponować kwotą 19,6 mld zł. Środki te będą przeznaczone na wspieranie firm sektora obronnego, ale także jednostek samorządu terytorialnego.
Zarządzaniem pieniędzmi w ramach FBiO zajmie się specjalna spółka akcyjna, utworzona przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Pierwsze nabory wniosków o dofinansowanie planowane są na połowę 2026 roku. Pieniądze z funduszu będzie można przeznaczyć na różnorodne cele, kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa i rozwoju lokalnego. Obejmują one między innymi inwestycje w infrastrukturę ochrony cywilnej, taką jak schrony i miejsca schronienia, a także modernizację kanalizacji, infrastruktury wodnej i telekomunikacyjnej. Ponadto, wspierana będzie infrastruktura podwójnego zastosowania, czyli na przykład drony, tory, lądowiska i lotniska, które w czasach pokoju będą służyć celom cywilnym, a w razie potrzeby mogą zostać wykorzystane do transportu sprzętu wojskowego. Fundusz ma również wspierać polskie firmy przemysłu ciężkiego, w tym huty i przedsiębiorstwa zbrojeniowe, tworząc nowe miejsca pracy oraz inwestując w cyberbezpieczeństwo.
Obowiązkowy Krajowy System e-Faktur (KSeF): Nowe wymogi dla wszystkich
Od 1 lutego 2026 roku wejdzie w życie obowiązek stosowania Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). System ten obejmie nie tylko firmy i indywidualnych przedsiębiorców, ale także instytucje sektora finansów publicznych, w tym jednostki samorządu terytorialnego. KSeF to system teleinformatyczny, który integruje się z programami do wystawiania faktur, eliminując potrzebę bezpośredniego wysyłania dokumentów do nabywców. Wystarczy wprowadzić fakturę do systemu, który po nadaniu jej danych identyfikujących, udostępnia ją nabywcy do wglądu i pobrania.
Wdrożenie KSeF będzie przebiegało etapami. Od 1 lutego 2026 roku obowiązek ten dotyczyć będzie dużych podmiotów, których wartość sprzedaży brutto w 2024 roku przekroczyła 200 mln zł. Kolejny termin, 1 kwietnia 2026 roku, obejmie pozostałe podmioty, w tym jednostki samorządu terytorialnego w zakresie wystawiania faktur sprzedażowych. Ostatni etap, od 1 stycznia 2027 roku, dotyczy podmiotów, które do końca 2026 roku mogą wystawiać faktury elektroniczne poza KSeF lub w postaci papierowej, jeśli ich miesięczna wartość sprzedaży wraz z podatkiem jest mniejsza lub równa 10 tys. zł. Jak wyjaśnia dr Ewelina Skwierczyńska, doradca podatkowy współpracująca z samorządami, jednostki samorządu terytorialnego będą musiały być "gotowe zakupowo" do importowania faktur z KSeF już od 1 lutego 2026 roku, ponieważ ich kontrahenci będą wtedy już wystawiać faktury w tym systemie. Natomiast na wystawianie własnych faktur sprzedażowych w KSeF, samorządy mają czas do 1 kwietnia 2026 roku, ze względu na ich obroty zazwyczaj poniżej 200 mln zł brutto.
Rewolucja w zamówieniach publicznych: Certyfikacja i wyższe progi
Rok 2026 przyniesie również znaczące zmiany w obszarze zamówień publicznych. Wprowadzony zostanie system certyfikacji wykonawców, który ma na celu zwiększenie przejrzystości postępowań przetargowych oraz ułatwienie wykonawcom udziału w przetargach. Dzięki jednorazowemu potwierdzaniu zdolności i braku podstaw do wykluczenia, czas przygotowania ofert ma zostać skrócony, a transparentność procesów zwiększona.
Ustawa przewiduje dwa rodzaje certyfikacji: potwierdzającą brak podstaw do wykluczenia oraz potwierdzającą zdolność do wykonania zamówienia. Zostanie również stworzona baza danych o certyfikowanych wykonawcach. Proces certyfikacji, przeprowadzany przez akredytowane podmioty, będzie dobrowolny dla wykonawców i stanowić będzie alternatywę dla dotychczasowych metod weryfikacji. Przepisy organizacyjne zaczną obowiązywać od 12 stycznia 2026 roku, umożliwiając przygotowanie się do ubiegania o certyfikaty, które będą ważne od 1 roku do 3 lat, natomiast główne regulacje wejdą w życie 12 lipca 2026 roku.
Kolejną istotną zmianą w zamówieniach publicznych, wynikającą ze znowelizowanej ustawy Prawo zamówień publicznych (PZP), jest podniesienie progu kwoty zamówienia, do której zakupy mogą być dokonywane przez zamawiającego bez konieczności stosowania złożonych procedur przetargowych. Od 1 stycznia 2026 roku próg ten wyniesie 170 tys. zł netto, co stanowi wzrost o 40 tys. zł netto w stosunku do dotychczasowej kwoty 130 tys. zł netto, obowiązującej od 2014 roku. Zmiana ta dotyczy tzw. zamówień regulaminowych, realizowanych na uproszczonych zasadach i według wewnętrznych regulaminów instytucji czy urzędów. Mecenas Konrad Różowicz, partner kierujący Działem Prawa Zamówień Publicznych kancelarii Ziemski & Partners, podkreśla, że po jedenastu latach funkcjonowania poprzedniego progu, doczekaliśmy się znaczącej waloryzacji, która powinna zostać uwzględniona w wewnętrznych regulaminach urzędów i instytucji realizujących zamówienia podprogowe.
Centralny Rejestr Umów: Większa jawność finansów publicznych
Od 1 lipca 2026 roku zacznie funkcjonować centralny rejestr umów, zgodnie ze znowelizowanymi przepisami ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Będą w nim publikowane dane o umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych, w tym samorządy terytorialne, o wartości powyżej 500 zł. Celem tej inicjatywy jest zwiększenie przejrzystości wydatkowania środków publicznych i ułatwienie kontroli społecznej. Niektóre przepisy znowelizowanej ustawy zostaną wprowadzone wcześniej, bo już od 1 kwietnia 2026 roku, co ma pozwolić na praktyczne sprawdzenie ich działania przed pełnym wejściem w życie całego rejestru.
Reforma szpitalnictwa: Dostosowanie do lokalnych potrzeb
W 2026 roku na dobre zaczną funkcjonować nowe przepisy mające na celu zreformowanie polskiego szpitalnictwa, podpisane przez prezydenta w sierpniu 2025 roku. Nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz ustawy o działalności leczniczej ma uporządkować system lecznictwa szpitalnego, lepiej dopasować ofertę placówek do lokalnych potrzeb mieszkańców oraz poprawić jakość leczenia. Ministerstwo Zdrowia przekonuje, że zmiany te przyczynią się do efektywniejszego zarządzania opieką zdrowotną.
Nowe regulacje przewidują również możliwość tworzenia i prowadzenia szpitali przez związki jednostek samorządu terytorialnego. Ministerstwo Zdrowia, we współpracy z resortem finansów i Bankiem Gospodarstwa Krajowego, zapowiada wdrożenie drugiego etapu reformy, który ma objąć instrumenty publicznej pomocy finansowej dla około dwustu szpitali wymagających programów naprawczych. Krzysztof Żochowski, wiceprezes Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych, zauważa jednak, że na razie największe nadzieje pokłada się w projektowanym instrumencie finansowym, którego szczegóły wciąż pozostają nieznane. Dodatkowo zwraca uwagę na brak zachęt finansowych do konsolidowania szpitali przez związki czy konsorcja tworzone przez samorządy.
Budownictwo mieszkaniowe: Nowe zasady dla deweloperów i samorządów
Rok 2026 przyniesie sporo nowych przepisów dotyczących budownictwa mieszkaniowego, które mają uregulować kwestie związane z powierzchnią użytkową mieszkań oraz normami parkingowymi. Jedna z nowelizacji ustawy jednoznacznie wskaże, że powierzchnia użytkowa mieszkania, lokalu użytkowego lub domu jednorodzinnego ma być wyliczana przez dewelopera zgodnie z odpowiednią Polską Normą. Ma to położyć kres dotychczasowym niejednoznacznym zapisom ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego, które pozwalały na różne metody pomiaru, w tym wliczanie powierzchni pod ścianami działowymi do metrażu użytkowego. Od 2026 roku takie praktyki będą zakazane, co ma zapewnić większą przejrzystość i uczciwość na rynku nieruchomości.
Samorządy odczują również efekty pakietu przepisów mieszkaniowych, które weszły w życie w sierpniu 2025 roku, a ich pełne oddziaływanie będzie widoczne w 2026 roku. Przewidziano zwiększenie dotacji na budownictwo komunalne i społeczne, a także dodatkowe pieniądze na budowę i remonty domów dla studentów. Maksymalny limit wydatków budżetu państwa na zasilenie Funduszu Dopłat (zarządzanego przez BGK) na cele mieszkaniowe ma wynieść w 2026 roku prawie 6 mld zł.
Kluczową zmianą w budownictwie mieszkaniowym jest również zniesienie norm liczby miejsc parkingowych, które dotychczas były przewidziane ustawą o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących z 2018 roku, znanej jako "lex deweloper". Do tej pory deweloperzy mieli obowiązek zapewnienia minimalnej liczby miejsc postojowych, wynoszącej 1,5-krotność liczby mieszkań poza strefą śródmiejską oraz co najmniej jedno miejsce na jedno mieszkanie w strefie śródmiejskiej. Od 2026 roku o liczbie i rozmieszczeniu miejsc parkingowych decydować będą samorządy, zgodnie ze swoimi standardami urbanistycznymi, co ma pozwolić na większą elastyczność i lepsze dopasowanie do lokalnych uwarunkowań.
Koniec "cichych uzgodnień" deweloperskich: Umowy urbanistyczne na nowych zasadach
W grudniu 2025 roku Sejm uchwalił kolejną ważną nowelizację ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która wejdzie w życie w 2026 roku. Regulacja ta dotyczy umów urbanistycznych, których przedmiotem jest realizacja tzw. inwestycji uzupełniających, takich jak drogi dojazdowe do osiedli czy szkoły. Nowe przepisy umożliwią ustalenie przez radę gminy w formie uchwały zasad określania postanowień umów urbanistycznych, w tym zobowiązań inwestora. Zasady te mogą objąć między innymi zakres zobowiązań inwestora w realizacji i finansowaniu inwestycji uzupełniających. Ministerstwo Rozwoju i Technologii, które przygotowało nowelizację, wskazuje, że dzięki temu proces inwestycyjny będzie mógł zostać skrócony nawet o 45 dni. Poseł Ryszard Wilk z Konfederacji podkreślał podczas debaty sejmowej, że oznacza to koniec negocjacji w zaciszu gabinetów, a zamiast tego powstanie jeden regulamin, znany każdemu inwestorowi i mieszkańcowi, co ma zwiększyć transparentność i sprawiedliwość w procesach inwestycyjnych.
