Własność mieszkania po zawarciu związku małżeńskiego i rozwodzie

Marian Szałucki, doradca podatkowy, Dorota ryterska, prawnik w Ekspertax.pl
28.06.2013 15:21
A A A

Fot. Shutterstock

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy współmałżonkami z mocy prawa powstaje ustawowa wspólność małżeńska (pod warunkiem, że osoby zawierające związek małżeński nie zawierają ze sobą umowy majątkowej małżeńskiej). Wspólność majątkowa małżeńska obejmuje jednak tylko te zdarzenia, które będą miały miejsce po zawarciu związku małżeńskiego i dotyczy także nabytego przez małżonków mieszkania.
W skład majątku wspólnego wchodzą:

1. wynagrodzenie pobrane za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,

2. dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków.

Majątek wspólny małżonków, do którego może zaliczać się też mieszkanie, które od dnia ślubu małżonkowie wspólnie posiadają i użytkują, pozostaje wspólny i niepodzielny do momentu rozwodu (pod warunkiem, że małżonkowie nie zawrą ze sobą wcześniej umowy majątkowej małżeńskiej inaczej regulującej te kwestie).

Małżonkowie poza majątkiem wspólnym posiadają też swoje majątki odrębne, do których mimo zawarcia związku małżeńskiego nie wchodzą przedmioty przez nich posiadane wcześniej. Tak będzie w przypadku mieszkania nabytego przed zwarciem związku małżeńskiego. Z chwilą jego zawarcia pozostaje ono przedmiotem majątku osobistego nabywcy.

Mieszkanie może zostać nabyte w wyniku jednej z niżej wymienionych okoliczności:

1. Nabył je jeden ze współmałżonków przed zawarciem związku małżeńskiego, bądź to w drodze zakupu, bądź też w drodze spadku lub darowizny.

2. Nabyli je współmałżonkowie jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego.

3. Nabył je jeden ze współmałżonków już po zawarciu związku małżeńskiego, jednakże za środki pochodzące z jego majątku odrębnego np.:

- za pieniądze: zgromadzone przez niego przed zawarciem małżeństwa lub otrzymane w darowiźnie po zawarciu związku, albo też

- za pieniądze pochodzące z jego majątku odrębnego zgromadzone już po zawarciu związku ze sprzedaży składników własnego majątku.

4. Nabyli je współmałżonkowie po zawarciu związku małżeńskiego.

Jeżeli w trakcie trwania małżeństwa z majątku wspólnego byłyby sfinansowane trwałe nakłady na mieszkanie (np. rozbudowa, przebudowa, modernizacja), w związku z którymi nastąpił wzrost wartości majątku osobistego małżonka będącego właścicielem mieszkania, to z ich tytułu na drugiego współmałżonka nie przechodzi jakakolwiek część prawa własności mieszkania, gdyż ono w całości przysługuje temu pierwszemu.

Drugiemu współmałżonkowi przysługuje tylko roszczenie, aby współmałżonek zwrócił mu połowę kwoty wydatkowanej na te nakłady. Z roszczeniem takim można wystąpić zarówno w trakcie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, jak i po jej ustaniu - np. z uwagi na rozwód lub na separację.

1. W przypadku nabycia mieszkania wspólnie przed zawarciem małżeństwa (gdy każdy z przyszłych współmałżonków stał się właścicielem ułamkowej jego części, która będzie wynikała z aktu notarialnego (np. 1/2).

Zawarcie małżeństwa nie zmienia tego stanu, bowiem współmałżonkowie w dalszym ciągu pozostają współwłaścicielami ułamkowej części mieszkania. Stanu tego nie zmieniają również późniejsze nakłady ponoszone z majątku wspólnego.

Jeżeli mieszkanie nie było nabyte w równych częściach, to w takiej sytuacji współmałżonek będący właścicielem mniejszej części ułamkowej może wystąpić z roszczeniem do drugiego współmałżonka (na zasadzie jak wyżej), aby tenże zwrócił mu tę część ich wartości, która będąc finansowana z majątku wspólnego przekraczała jego ułamkową część prawa własności.

2. W przypadku nabycia mieszkania po zawarciu związku małżeńskiego, ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego ze współmałżonków, prawo własności przysługuje temu, który był ich właścicielem. Z tego względu ewentualne skutki prawne związane z nakładami poniesionymi już po nabyciu mieszkania kształtują się tak samo jak w pkt. 1.

3. Nabycie mieszkania po zawarciu związku małżeńskiego w ramach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej skutkuje tym, że przez cały okres jej trwania pozostaje ono wspólną łączną własnością współmałżonków.

Jeżeli po nabyciu mieszkania małżonkowie ponosiliby nakłady na nie z majątku wspólnego, to sytuacja majątkowa małżeńska w dalszym ciągu jest taka sama.

Gdyby jednak zdarzyło się tak, że nakłady na wspólne mieszkanie byłyby ponoszone ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego ze współmałżonków, to wówczas może on wystąpić z roszczeniem do drugiego współmałżonka, aby tenże zwrócił mu połowę ich wartości.

Kwestie stosunków własnościowych dotyczące własności mieszkania pomiędzy współmałżonkami obejmują także:

- samodzielny lokal mieszkalny (w rozumieniu przepisów wskazanej ustawy o własności lokali) stanowiący odrębną nieruchomość,

- dom jednorodzinny (w rozumieniu odpowiednich przepisów Prawa budowlanego) stanowiący bądź to część składową nieruchomości, gdy jego właściciel jest jednocześnie właścicielem gruntu, bądź też jako odrębna od gruntu nieruchomość, jeżeli budynek wzniesiony został na gruncie będącym w użytkowaniu wieczystym,

- spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego (w rozumieniu odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego oraz przepisów ustawy usm) jako ograniczone prawo rzeczowe, które jest majątkowym prawem zbywalnym,

- ułamkowe prawo własności nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w którym zlokalizowane są niewyodrębnione prawnie samodzielne lokale mieszkalne i gdzie w jednym z nich zamieszkuje ułamkowy współwłaściciel nieruchomości.

Pomimo różnych postaci materialnych dotyczą ich te same zasady. W przypadku rozwodu dochodzi do podziału majątku wspólnego, ponieważ rozwód powoduje automatycznie ustanie wspólności majątkowej. Do definitywnego uregulowania spraw majątkowych między byłymi małżonkami konieczny jest podział majątku dorobkowego małżonków.

Małżonkowie mogą być zgodni co do sposobu jego podziału, wtedy możliwe jest zawarcie umowy (w przypadku mieszkania jest to akt notarialny) lub rozstrzygnięcie sprawy przez sąd zgodnie z wola rozwodzących się małżonków. Najczęściej jednak tak nie jest. W takiej sytuacji sąd w wyroku orzekającym rozwód (lub osobno) rozstrzyga o sposobie podziału lub korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków.

Z żądaniem podziału majątku dorobkowego można wystąpić do sądu nie tylko w trakcie samego rozwodu ale także kilka lat po rozwodzie czy formalnej separacji. Roszczenie to bowiem nie ulega przedawnieniu. Wniosek o podział należy skierować do sądu rejonowego właściwego według położenia majątku, który ma być przedmiotem podziału. Jeżeli część majątku znajduje się w okręgach dwu lub więcej sądów, to wybór jednego z nich należy do wnioskodawcy.

Sprawy o podział rozpoznane są przez wydziały do spraw rodzinnych i nieletnich. Wniosek o dokonanie podziału majątku dorobkowego podlega opłacie sądowej. Opłata od wniosku wynosi 1.000 zł bez względu na wartość dzielonych dóbr. Jeżeli wniosek jest uzgodniony co do podziału majątku przez małżonków, opłata sądowa wynosi 300 zł.

Istotnym jest to, że podział majątku dorobkowego nie musi nastąpić w częściach równych. Z ważnych powodów małżonek ma prawo żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania tego majątku i nie jest decydujący jedynie wymiar finansowy.

Sąd uwzględnia także pracę włożoną w wychowywanie dzieci i pracę w gospodarstwie domowym. W przypadku gdy żona nie pracowała zawodowo lub jej dochody były niewielkie bo wychowywała dzieci, sąd zdecyduje, że jej udział w majątku wspólnym jest taki sam jak męża, uznając prowadzenie domu i wychowywanie dzieci jako pracę zarobkową. Na wniosek stron sąd rozlicza również nakłady i wydatki z majątku wspólnego na majątki osobiste i z majątków osobistych małżonków na ich majątek dorobkowy.

Podstawa prawna:

- art. 44, art. 45-46, art. 47-48, art. 195-196, art. 198, art. 206, art. 210-212, art. 244, art. 710, art. 713, art. 1035-1037 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.),

- art. 31, art. 33 pkt. 1-2, art. 341-36, art. 43, art. 45-48 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. 2012 r., poz. 788 ze zm.),

- art. 2, art. 17 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1116 ze zm.),

- art. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. nr 80, poz. 903 ze zm.).

#

Chcesz kupić mieszkanie? Odwiedź Domiporta.pl

Jesteś zainteresowany zakupem domu? Zobacz oferty

Zobacz także
Komentarze (2)
Zaloguj się
  • Gość: wlad

    Oceniono 1 raz 1

    Czy odpowiedzi na zadane w tekście pytanie nie są pomieszane? Tzn. czy przypadkiem pierwszej sytuacji odpowiada pytanie nr 2?

  • paula1050

    0

    Dobrze, że istnieją tego typu porady - człowiek będzie wiedział na przyszłość. Zawsze warto poszerzać wiedzę zwłaszcza dotyczącą własności mieszkaniowej ;)
    ---------------------------------------------
    www.justleasing.pl - leasing samochodowy

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE