Rekompensata za słupy energetyczne i rury gazowe na działce

Dorota Ryterska, prawnik w Ekspertax.pl
25.06.2013 09:00
A A A

Fot. Shutterstock

Często właściciele prywatnych nieruchomości zawierają z przedsiębiorstwami przesyłowymi umowy przewidujące zajęcie części prywatnego gruntu przez konkretne urządzenia przesyłowe.
Stawiane są m.in. słupy linii energetycznych, układane rury do przesyłania gazu, ciepła lub odprowadzania ścieków. Jest to służebność przesyłu. Służebność przesyłu stanowi rodzaj służebności gruntowej, czyli konieczności udostępnienia własnej działki.

Z tego tytułu właściciele gruntów otrzymują rekompensaty za ograniczenie prawa własności gruntów na rzecz przedsiębiorcy realizującego taką inwestycję liniową. Posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu ustanowienia służebności gruntowej, przysługuje także z tytułu ustanowienia służebności przesyłu, jako odmiany służebności gruntowej ulga podatkowa z tytułu odszkodowania wypłaconego, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód) (art. 21 ust. 1 pkt 120 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

Organy podatkowe bardzo często domagają się zapłaty podatku od wypłaconych kwot, gdyż taktują je jako przychód podatkowy. Stoją na stanowisku, że wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe są wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania oraz zasady sprawiedliwości podatkowej, a ich zastosowanie nie może odbywać się na podstawie wykładni rozszerzającej, w konsekwencji czego wynagrodzenie otrzymane w takiej sytuacji stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Służebność przesyłu nie została bowiem dosłownie wymieniona w dyspozycji art. 21 ust. 1 pkt 120 ww. ustawy, zatem brak jest podstaw do zastosowania w tym przypadku zwolnienia. Wskazany przepis, zdaniem przedstawicieli fiskusa wyraźnie stanowi jakie odszkodowania wypłacone na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów, ugód są wolne od podatku. Żaden inny przepis nie zwalnia takiego odszkodowania (odszkodowania przyznanego w związku z ustanowieniem służebności przesyłu) od opodatkowania, a zatem nie może być ono zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Osoby otrzymujące taką rekompensatę nie chcą płacić podatku, ponieważ wypłacane im pieniądze traktują właśnie jako odszkodowanie za swoiste ograniczenie możliwości korzystania z należących do nich nieruchomości. Zgodnie zaś zaś z art. 21 ust. 1 pkt 120 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, odszkodowania dotyczące gruntów wchodzących w skład gospodarstw rolnych, są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym.

Również w interpretacji sądów administracyjnych rekompensaty wypłacane przez przedsiębiorstwa przesyłowe osobom fizycznym są objęte zwolnieniem podatkowym. Nie ma przy tym znaczenia określenie użyte dla dokonanej wypłaty. Rekompensata, ekwiwalent, czy odszkodowanie wypłacone z tytułu ustanowienia służebności to w każdym przypadku świadczenie pieniężne (wynagrodzenie) otrzymane przez osobę fizyczną będącą posiadaczem gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, za szkody, jakie poniesie on wskutek realizacji takiej inwestycji, w szczególności za utracone korzyści (lucrum cessans)

Niniejsze zwolnienie podatkowe dotyczy właśnie tylko gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, a więc ustawodawca miał na względzie fakt, iż grunty takie stanowią dla ich posiadacza środki produkcji służące (przynajmniej potencjalnie) do produkcji rolnej, a więc uzyskiwania przychodu. Obniżenie tego przyszłego przychodu oznacza więc "utracenie spodziewanych korzyści", stanowiących (obok straty) element ogólnego cywilistycznego pojęcia szkody.

Nie sposób zatem przyjąć, że omawiane zwolnienie podatkowe dotyczy tylko tych sytuacji, w których strony umowy (albo sąd) ustalając odpłatność za ustanowienie służebności gruntowej, nazwały tę odpłatność "odszkodowaniem". Niezależnie od sposobu nazwania w umowie i otrzymanego z tego tytułu przez osobę ustanawiającą służebność gruntową (przesyłu) świadczenia pieniężnego, przy badaniu, czy świadczenie to (przychód z tego tytułu) podlega zwolnieniu podatkowemu należy ustalać materialną istotę tego świadczenia, orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z 29 września 2011 r. (sygn. akt: II FSK 654/10).

Od dnia 3 sierpnia 2008 r. (nowelizacja Kodeksu cywilnego) nie jest już możliwe ustanowienie służebności gruntowej dla realizacji inwestycji liniowych, lecz jedynie służebności przesyłu. Przyjęcie więc wykładni powołanego przepisu, wyrażonej w indywidualnej interpretacji, jakoby zwolnienie z art. 21 ust.1 pkt 120 ustawy podatkowej dotyczy tylko służebności gruntowej sprawiałoby, że zwolnienie to przestałoby istnieć, bowiem od 3 sierpnia 2008 r. służebności takiej nie można już ustanowić.

Wypłacane wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie różni się od wypłaty odszkodowania za ustanowienie służebności gruntowej. Przepisy Kodeksu cywilnego oprócz wskazania, że służebność gruntowa może być odpłatna lub nieodpłatna nie określają nazwy tego świadczenia (z wyjątkiem ustanowienia drogi koniecznej, gdzie nazwano je "wynagrodzeniem" - art. 145 §1 Kodeksu cywilnego).

W wyroku z dnia 1 czerwca 2011 r. (sygn. akt: II FSK 88/10) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył natomiast, że nie można bronić zasadnie poglądu, że od dnia 3 sierpnia 2008 r. przepis ten nadal obowiązuje, ale odnosi się tylko do służebności gruntowych, których nie można już w tym zakresie ustanawiać, a nie dotyczy tożsamych ustanawianych od tej daty służebności przesyłu.

Właśnie pozostawienie po dniu 2 sierpnia 2008 r. omawianego przepisu ustawy podatkowej w niezmienionym brzmieniu, należy interpretować jako brak zamiaru ustawodawcy do wyeliminowania przedmiotowego zwolnienia podatkowego. Stąd także z tego powodu, stwierdzając że wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do nie dających się zaakceptować w państwie prawa wniosków, przy uwzględnieniu wykładni historycznej i funkcjonalnej, uznać należy, że po tej dacie zwolnienie odnosi się do ustanowionych służebności przesyłu. Takie stanowisko w ocenie sądów administracyjnych, nie prowadzi do rozszerzenia zakresu pojęciowego interpretowanego przepisu.

Po dniu 2 sierpnia 2008 r. ww. art. 21 ust. 1 pkt 120 ustawy podatkowej był już zmieniany przez ustawodawcę (ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 209, poz. 1316), gdy rozszerzono zakres przedmiotowego zwolnienia także na "inwestycje dotyczące budowy infrastruktury przesyłowej ropy naftowej i produktów rafinacji ropy naftowej". Również w związku z tą zmianą nie sposób uznać, że racjonalny ustawodawca rozszerza sytuacje objęte tym zwolnieniem podatkowym, mając świadomość, że zasadnicza część tego przepisu dotyczącym ustanowienia służebności gruntowej stała się przepisem martwym, bowiem praktycznie przestała obowiązywać wskutek dodania do Kodeksu cywilnego przepisów o służebności przesyłu.

Ww. błędne stanowisko organów podatkowych w tego rodzaju sprawach jest korygowane, a nieprawidłowe interpretacje indywidualne są skutecznie uchylane.

#

Jesteś zainteresowany kupnem działki? Sprawdź oferty na Domiporta.pl

Chcesz wybudować dom i szukasz inspiracji? Zobacz ciekawe projekty

Zobacz także
Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE